Czym różni się transakcja podejrzana od uzasadnionego podejrzenia prania pieniędzy?

Często w praktyce działalności bankowej zachodzi wątpliwość w zakresie rozróżnienia, kiedy mamy do czynienia z transakcją podejrzaną w rozumieniu art. 74 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, a kiedy już zachodzi uzasadnione podejrzenie prania pieniędzy, co do którego, w świetle art. 86 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu, należy zawiadomić Generalnego Inspektora Informacji Finansowej.

Zasadnicza różnica pomiędzy tymi dwoma rodzajami transakcji „podejrzanych” polega na tym, że transakcja wymieniona w art.  74 ust. 1 ustawy to transakcja, której okoliczności mogą wskazywać na podejrzenie popełnienia przestępstwa prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Natomiast transakcją podejrzaną w świetle art. 86 ust. 1 jest transakcja, co do której zachodzi uzasadnione podejrzenie, że może mieć ona związek z popełnieniem przestępstwa, o którym mowa w art. 165a (finansowanie terroryzmu) lub 299 kodeksu karnego (pranie pieniędzy).

Uzasadnione podejrzenie zachodzi wówczas, gdy ujawnione zostaną okoliczności stanowiące przesłanki do stwierdzenia, że z wysokim prawdopodobieństwem został popełniony czyn zabroniony, o którym mowa w art. 165a lub 299 kodeksu karnego. Stanowisko to jest zbieżne z interpretacją GIIF. Co do zasady, uzasadnione podejrzenie powinno sprowadzać się do ustalenia, że działalność klienta może wypełniać znamiona czynów zabronionych wskazanych w przepisach kodeksu karnego. Wypełnienie znamion czynu zabronionych powinno opierać się na informacjach będących w posiadaniu banku. Niewystarczające będą zatem wątpliwości lub znaczące rozbieżności ujawnione w toku analizy transakcji klienta. Jak wskazuje GIIF, posiadana wiedza na temat okoliczności towarzyszących danej transakcji powinna być na tyle duża, że uzasadnia podjęcie przynajmniej postępowania wyjaśniającego na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego. Ponadto,  zgodnie z art. 17 § 1 pkt 1 kpk nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza gdy brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa.

Jak wskazuje się w literaturze, słowo „uzasadnione” akcentuje więc racjonalność podejrzenia, co oznacza, że nie może wchodzić w grę intuicja, plotka, czy też bliżej niesprecyzowane przypuszczenie. O uzasadnionym podejrzeniu można mówić wówczas, gdy fakty znane, biorąc pod uwagę ich treść oraz wzajemny związek, zezwalają na wyprowadzenie dwu lub maksymalnie trzech poprawnych rozumowo wersji alternatywnych z których jedna brzmi: zostało popełnione takie to a takie przestępstwo (za B. Szyprowski, Uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa jako faktyczna przesłanka wszczęcia postępowania przygotowawczego w: Prokuratura i Prawo, Nr 3, 2006r.).

Skupiając się na znamionach czynu zabronionego wskazanego w art. 299 kk, jakim jest pranie pieniędzy, znamionami takimi są:

  1. czyn zabroniony będący źródłem środków podlegających procederowi prania pieniędzy,
  2. korzyści związane z jego popełnieniem,
  3. środki płatnicze, papiery wartościowe, itp. pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego,
  4. czynności sprawcze podejmowane w stosunku do tzw. brudnych pieniędzy.

By stwierdzić wypełnienie znamion przestępstwa prania pieniędzy, wszystkie wskazane powyżej przesłanki, powinny być udowodnione w toku postępowania dowodowego przed sądem karnym.

W działalności banku, w celu wytypowania transakcji podejrzanych, wobec których występuje uzasadnione podejrzenie prania pieniędzy, oprócz spełnienia standardowych przesłanek typowania transakcji podejrzanych, w posiadaniu banku powinna być wiedza, iż środki będące przedmiotem obrotu na rachunku klienta mogą pochodzić z jego działalności przestępczej (np. kradzieży, przywłaszczenia, oszustwa, handlu narkotykami lub innymi nielegalnymi substancjami, sutenerstwa, itd., a także czyny zabronione zawarte w kodeksie karno-skarbowym – m.in. oszustwa podatkowe).

Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2013r. (III KK 455/12) dla realizacji znamion przestępstwa z art. 229 § 1 kk nie jest więc wystarczające ustalenie, że określone wartości majątkowe pochodzą z jakiejkolwiek czynności bezprawnej czy też nieujawnionego lub nielegalnego źródła. Nie jest także wystarczające w tym zakresie ogólne wskazanie, że korzyść majątkowa pochodzi z działalności przestępczej, jakiegoś bliżej nieokreślonego czynu zabronionego, czy też pewnej grupy przestępstw (np. przestępstw przeciwko mieniu czy oszustw podatkowych), bez sprecyzowania, o jaki konkretnie typ przestępstwa chodzi.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Damian Gądek

Damian Gądek

Radca prawny. Specjalista od prawa bankowego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

O mnie

r pr Damian Gądek blog o prawie bankowym

Jestem radcą prawnym specjalizującym się w prawie bankowym publicznym i prywatnym oraz działalności banków spółdzielczych. Posiadam 10-letnie doświadczenie zawodowe w bankowości: od stanowiska doradcy klienta, zarządzania ryzykiem, AML, compliance do członka zarządu.

Prawo bankowe to nie tylko obszar mojego doświadczenia zawodowego, ale również moja pasja, która zrodziła pomysł na bloga.

Najnowsze Wpisy

Chcesz dostawać informację o nowych wpisach? Zasubskrybuj mojego bloga:

Klikając „wyślij” akceptujesz politykę prywatności tej strony.